Формы и способы заимствования в азербайджанском языке в свете государственной политики республики в эпоху глобализации

УДК 811.512.162`27
DOI 10.20339/PhS.3-26.011

Мамедова Фарах,

кандидат филологических наук, доцент

Бакинский государственный университет (Баку, Азербайджан)

e-mail: farahdoc86@gmail.com

В статье исследуются формы и способы заимствований на материале современного азербайджанского языка в эпоху глобализации. Общий языковой фонд языка в настоящий период, главным образом, пополняется за счет интернациональной лексики, в том числе терминов. Материалом для лингвистического исследования в основном послужили слова или выражения, возникшие в разные времена. С одной стороны, они уже закрепились в словарях; с другой — еще не отмечены авторами, однако широко распространены в сети Интернет и в республиканских СМИ. Функционирование большинства лексических единиц рассмотрено под социологическим углом зрения. Это способствует разрешению поднятой проблемы, так как прежде всего свидетельствует о самобытности азербайджанского языка, следовательно, и потенциальной  возможности его сохранности и дальнейшего развития. В свете языковой политики Азербайджана такая задача, бесспорно, становится приоритетной. С учетом времени ее постановки (эпоха глобализации в наши дни) параллельно кратко анализируются и такие экстралингвистические факторы, как этнический, престиж языка и открытия в различных областях. Установлено, что важной особенностью новейших заимствованных слов является то, что исходным языком является преимущественно американский и английский.

Ключевые слова: глобализация, азербайджанский язык, заимствованное слово, интернационализм, термин, варваризм

1. Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramının təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasi Prezidentinin Sərəncamı. Bakı şəhəri, 9 aprel 2013-cü il, № 2837.
2. Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçiliyin inkişafına dair Dövlət Proqramı”nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasi Prezidentinin Sərəncamı. Bakı şəhəri, 23 may 2012-ci il, № 2236.
3. Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti. Bakı, Lider – 2004, 728 s.
4. Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti. Bakı, Şərq-Qərb – 2013, 836 s.
5. Cəfərov, N., Əhmədova, S., Qəribli, A. Azərbaycan dili qloballaşan dünyada. Xalq qəzeti, 2013, 7 iyun, S. 5.
6. Cəfərova, N.B. Qloballaşma şəraitində Azərbaycan dilinin inkişaf tendensiyasi // Elmlərarasi inteqrasiya: linqvodidaktik, linqvokulturoloji və psixolinqvistik aspektlər beynəlxalq elmi konfransin materiallari 19–20 dekabr 2019-cu il. SDU, S. 471–473.
7. Dövlət dilinin tətbiqi işinin təkmilləşdirilməsi haqqında. 18 iyun 2001-ci il tarixli, 506 saylı. 
8. Məhərrəmova, E.X., Dadaşzadə, Ə.İ. Qloballaşma şəraitində sosiolinqvistikanin aktual məsələləri // Elmlərarasi inteqrasiya: linqvodidaktik, linqvokulturoloji və psixolinqvistik aspektlər beynəlxalq elmi konfransin materiallari 19–20 dekabr 2019-cu il. SDU, S. 218–221.
9. Məmməd, İ.A. Qloballaşma prosesində müasir ingilis və Azərbaycan dillərində alınma elementli feillərin bəzi xüsusiyyətləri // Türk dillərinin və ədəbiyyatinin tədqiqi və tədrisinin aktual problemləri. Beynəlxalq elmi konfrans (20–21 may 2021-ci il). SDU-2021, № 4, S. 581–582.
10. Məmmədli, N. Alınma terminlər. Bakı: Elm, 1997, 255 s.
11. Vəliyeva, N.Ç. Qloballaşan dünyada multikulturalizm şəraitində dilin inkişafı. Bakı: Avropa, 2017, 481 s.
12. Yeni sözlər və yeni mənalar lüğəti. Bakı: Elm və təhsil nəşriyyatı, 2016. 269 s.
13. Yusifova, Z.O. Yeni nəsil neologizmlər — qloballaşmanin təşviq etdiyi leksik interferensiya faktlari kimi (Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin Vətən müharibəsi dövründəki çıxış və müsahibələrinin dili əsasında) // Türk dillərinin və ədəbiyyatinin tədqiqi və tədrisinin aktual problemləri. Beynəlxalq elmi konfrans (20–21 may 2021-ci il). SDU-2021, № 4, S. 709–712.
14. Денисова С.П. Глобализмы в языке массовой коммуникации // Русский язык: исторические судьбы и современность: II Междунар. конгресс русистов. Труды и материалы. М.: Изд-во МГУ, 2004. С. 430.
15. Crystal, D. English as a global language. Cambridge: Cambridge University Press, 2003. 229 p.
16. Durkin, Ph. Borrowed words: A history of loanwords in English. Oxford-New York: Oxford University Press, 2014. 491 p.
17. Holubnycha, L., Kostikova, I., Besarab, T. Semantic and structural aspects of Donald Trump’s neologisms // Neologisms. Postmodern Openings. 2020. Vol. 11. No. 2. P. 43–59.
18. Ilham Aliyev’s Twitter followers have increased by 321,000 in the last 20 days. URL: https://baku.ws/politics/101102 (03.09.2021). 
19. Dictionary of new words and new meanings. URL: https://science.gov.az/az/news/open/4661.
20. Ilham Aliyev’s interview with the US television channel “Fox News”. URL: http://idp.gov.az/az/news/1113 (03.09.2021)
21. Interview of Azerbaijani President Ilham Aliyev with CNN Turk TV channel. URL: https://news.milli.az/politics/972322.html
22. Ilham Aliyev: Twitter’s unexpected star. URL: https://www.bbc.com/azeri/azerbaijan/2015/05/150518_aliyev_twitter_fame (03.09.2021).
23. Sergeant who allegedly threw himself from car dies. URL: https://www.meydan.tv/ru/article/ozunu-masindan-atdigi-deyilen-gizir-vefat-etdi/?ref=article-related-artciles
24. Lewis, S. The ecology of infrastructure and the infrastructure of the Internet, blog Hag Pak Sak, posted September 22, 2008.